Sherry Wine News

Nederlanders en sherry

Nederlanders hebben een lange geschiedenis met sherry, misschien wel net zo lang als de Engelsen. Een aantal korte verhalen uit die geschiedenis wil ik je niet onthouden.

Pieter Simonsz.
Een van de spannendste en meest mysterieuze verhalen uit die geschiedenis is die rondom de naamgever van pedro ximenez, het druivenras van de bekende zoete sherry. Volgens de Engelse auteur Julian Jeffs betreft de legende een soldaat in dienst van keizer Karel V, Peter Siemens. Deze zou in de buurt van Castilleja de la Cuesta, net buiten Sevilla, zijn komen herstellen van de oorlogen in het noorden en daar een druivenras hebben aangeplant dat hij van de Rijn had meegenomen.

In kringen van historici die de wijnhandelsgeschiedenis van Rotterdam bestudeerden, leefde voor de Tweede Wereldoorlog een net even andere versie van het verhaal. Een koopman uit Rotterdam, Pieter Simonsz., zou rond 1600 rondgereisd hebben in Spanje en bij Guadalcazar, net onder Cordoba, druiven hebben aangeplant die hij had meegenomen uit het Rijnland. (Een speurtocht naar de oorsprong van dit verhaal heeft tot op heden niets opgeleverd.)

In beide gevallen zouden de geplante druiven bekend zijn komen te staan als de druiven van Pieter Simonsz., in het Spaans Pedro Ximenez. Vooral die herkomst uit het Rijnland bleek een hardnekkig verhaal. Het vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in het werk van wetenschapper Philip Jacob Sachs von Lewenheim, die in zijn boek Ampelographia uit 1661 iets meldt over een druif Petri Simonis, die zich in Spanje goed aangepast had aan de plaatselijke omstandigheden. Inmiddels is door modern DNA-onderzoek echter vast komen te staan dat de druif pedro ximenez geen enkele verwantschap heeft met welke druif uit het noorden van Europa dan ook. Dus dat Rijnland kunnen we wel vergeten.

Wel is het opvallend dat de wijn die nu aangeduid wordt met Pedro Ximenez al voorkomt in oude Nederlandse bronnen. Een prijslijst uit 1609 van wijnen die op de Amsterdamse markt geveild werden, meldt Pieter Cemeynen nieu. En in 1628 komt Pieters semeijnen voor als de allerbeste wijn in de kelder van een Rotterdamse wijnkoper. In allerhande andere bronnen uit deze tijd komt dezelfde wijn terug, meestal in verband met meer wijnen uit het uiterste zuiden van Spanje zoals de Syresche secken (seck uit Jerez). Spellingsvarianten zijn Pietersemeynse, Piere Semeines etc… We zullen waarschijnlijk nooit weten hoe het nu zat. Was het echt een herstellende soldaat uit de zestiende eeuw? Of misschien een koopman uit Holland uit de zeventiende? Of kreeg de bekendste zoete wijn van Spanje om heel andere redenen zijn naam? Het blijft een spannend mysterie.

Het nieuwe Spaanse vocht
Een ander type sherry dat aan het begin van de zeventiende eeuw zijn intrede deed in Nederland is Moscatel. Bij de beroemde dichter Brederode in zijn blijspel Moortje uit 1615 lezen we: ‘Het was by een sulcken kellick met nuwe Spaensche Moskedel | Ick roock, ick proefde, ick dronckse, o myn het smaakte so wel!’ Andere bronnen spreken van ‘het nieuwe Spaanse vocht’, maar daar kan natuurlijk ook Pietersemeynen of seck mee bedoeld zijn… De Moscatel werd gehaald uit Chipiona, een plaatsje waar ook nu nog wijngaarden met moscateldruiven staan, en waar zelfs een Moscatelmuseum is.  

Morgenwijn
De wijnen van Jerez, beter bekend als sherry, bleven ook in later eeuwen een rol spelen op de Nederlandse markt. Alleen: men was vooral dol op de zoete stijlen. Waarschijnlijk waren er ook nog niet zoveel droge wijnen in die tijd, al blijft dat voor mij nog een openstaande vraag waar ik graag nog eens meer over hoor. In Nederland dronk men zo’n glaasje zoete sherry in ieder geval graag in de ochtend. Dat was in de achttiende en negentiende eeuw heel gebruikelijk: een glaasje zoete wijn rond een uur of 11! Het gebruik om een alcoholische drank bij het ontbijt, later op de ochtend of vóór de lunch te nemen, dateerde uit de tijd dat er geen koffie, chocolade of thee beschikbaar was in West-Europa. De gangbare term was morgenwijn, of morgendrank. Allerhande zoete wijnen kwamen hiervoor in aanmerking: madeira, port, zoete Franse wijnen, en natuurlijk zoete sherry.

Koningin Juliana en Prins Bernhard op een receptie.

Koningin aan het sherry-dieet
In de loop van de twintigste eeuw verdween het gebruik om ’s morgens een glas (zoete) wijn te drinken. Maar niet helemaal…. In sommige kringen bleef de gewoonte om ’s morgens te borrelen tot na de Tweede Wereldoorlog gehandhaafd. Van prins Bernhard is bekend dat hij zijn gasten in de ochtend met champagne, bier en nootjes ontving. En over prinses Juliana wordt gezegd dat zij graag al vroeg aan de sherry zat: zij was blijkbaar een volger van het beroemde sherrydieet. Dit dieet was afgeleid van The Drinking Man's Diet uit 1964, een door Robert Cameron bedachte afvalmethode waarbij je ruim vlees at en alcoholische dranken innam. De sherrykuur duurde officieel drie dagen en je mocht twee glazen sherry per dag drinken. Om dit dieet te volgen, sloegen huisvrouwen massaal bij de supermarkt grote flessen goedkope sherry in. Slijters konden de flessen sherry niet aangesleept krijgen, en introduceerden het 'zelf tappen', uit rustieke houten vaatjes. De sherry-export naar Nederland steeg enorm, van 25.000 liter in 1960 naar bijna 452.000 liter in 1972. Sherry kreeg er helaas een slechte naam door, waarvan de wijn in Nederland nog nauwelijks is hersteld.

Gelukkig werken we daaraan, aan die reputatie. Inmiddels hebben we restaurants als Podium onder de Dom waar prachtige combinaties met sherry bedacht worden. Nederlanders maken er kennis met de vele stijlen van sherry. Zoet is al lang niet meer de overheersende sherrystijl, sterker nog, ik vermoed dat de meeste Nederlanders sherry met Fino associëren. Hoewel… het wordt binnenkort weer tijd voor het Kerstdiner, en daarbij hoort al jaren een mooi glas PX. Komt die zoete traditie toch weer even om de hoek kijken.

(Wil je meer sherrygeschiedenis lezen, kijk dan even op Wijnkronieken, waar ik in de Sherryweek 2017 een serie van zeven korte verhalen publiceerde.)

Share this Artikel
De standpunten en meningen in dit artikel zijn die van de auteurs en niet noodzakelijkerwijs die van El Consejo Regulador.
Mariëlla Beukers
I am a wine writer, blogger, historian and communications specialist. With a university degree in medieval history, I work as a PR specialist for cultural organisations. Later in life, wine became a great passion, and I am happiest combining the two interests, wine and history. I completed the Dutch Wijnacademie and became ‘Vinoloog’ van de Wijnacademie in 2010, a training level roughly between WSET 3 and 4. Together with culinary journalist Irene de Vette, I have published a book on Dutch wine, Wijn van eigen bodem, and the English e-book Discover Dutch Wine. In 2017, my most recent book was published: Nederlanders en wijn, about the long history the Dutch have with wine.
Bezoek de website
Mariëlla Beukers @Wijnkronieken
12 december 2017
Share this Artikel
Stay up to date on the lastest news from the Sherry region and events taking place near you.
Follow us

Meet the maker

Victoria Frutos Climent
Bodegas Real Tesoro &...
Reyes Gómez Rubio
Sánchez Romate ,...
Sergio Martínez Verdugo
Bodegas Lustau ,...
Juan Manuel Hidalgo
Emilio Hidalgo ,...
Rocío Ruiz
Bodegas Urium ,...
Salvador Espinosa Rodríguez
Bodegas y Viñedos Díez-Mérito...
José Antonio Sánchez Pazo
Delgado Zuleta ,...
Jan Pettersen
Fernando de Castilla...
Ignacio Lozano
Osborne , Enólogo
Salvador Real Figueroa
BODEGAS GARVEY ,...
Jerez-Xérès-Sherry

#SHERRYLOVER

Very Unique Wines from Jerez